Enige complete gashouder van Nederland

Aan de Oude Zuidwolderstraat 5 in Dedemsvaart staat de enige nog complete gashouder van Nederland. Na de komst van het Groninger aardgas verdwenen vrijwel alle traditionele gasfabrieken met hun kenmerkende gashouders uit het straatbeeld.

De gashouder in Dedemsvaart werd in 1932 gebouwd door de NV Scheepswerf en Gashouderbouw van het Jonker en Stans in Hendrik-Ido-Ambacht, samen met scheepsbouwer H.B. Peters uit Dedemsvaart. Hij diende als opslagruimte voor gas dat via een pijpleiding werd aangevoerd vanaf het Gemeentelijk Gasbedrijf in Hoogeveen. Met een opslagcapaciteit van 1400 m³ behoort deze gashouder tot het zogenaamde natte telescopische type.

Hoe werkt een gashouder?

Om gas veilig op te slaan, is een ruimte nodig die gasdicht is en een wisselend volume kan herbergen, zonder dat het gas wordt verdund met lucht. Daarnaast moet de installatie zo functioneren dat het opgeslagen gas er gemakkelijk weer uitgehaald kan worden.

Sterk vereenvoudigd kun je een gashouder vergelijken met een omgekeerd glas in water. Door het gewicht van de klok (het bovenste deel van de gashouder) ontstaat er druk in de ruimte tussen de klok en het wateroppervlak. Wanneer de gashouder gevuld wordt, stijgt de klok langzaam omhoog. Om de druk te verhogen, werd de klok vaak verzwaard met beton, zodat het gas er later met voldoende kracht weer uitgeperst kon worden.

Behoud van industrieel erfgoed

De gashouder van Dedemsvaart werd in 1987 buiten gebruik gesteld. Dankzij de inzet van het Genootschap Industrieel Archeologisch Geïnteresseerden (GIAG) en de Historische Vereniging Avereest is hij gered van de sloop. Tegenwoordig vormt de gerestaureerde gashouder, samen met de nabijgelegen kalkovens, een uniek industrieel ensemble dat herinnert aan een belangrijk stuk Nederlandse geschiedenis.